Dychawica świszcząca, znana w literaturze medycznej jako neuropatia nerwu krtaniowego wstecznego (ang. Recurrent Laryngeal Neuropathy – RLN), jest chorobą układu oddechowego charakteryzującą się słyszalnym szmerem oddechowym, najczęściej w czasie wdechu. Uznawana jest za jedną z najistotniejszych chorób dróg oddechowych u koni, ponieważ może znacznie ograniczyć ich użytkowanie, a w skrajnych przypadkach nawet całkowicie je wykluczyć z pracy sportowej czy rekreacyjnej.
Patofizjologia i przyczyny niewydolności krtani
W przebiegu schorzenia najczęściej dochodzi do porażenia lewego nerwu krtaniowego wstecznego. Skutkuje to zanikiem mięśni odpowiedzialnych za otwieranie krtani, przez co chrząstka nalewkowata wraz z fałdem głosowym niebezpiecznie zapada się do wewnątrz, powodując znaczne zwężenie górnych dróg oddechowych. Przyczyna choroby w większości przypadków (tzw. postać idiopatyczna) pozostaje nieznana, choć silnie sugeruje się podłoże genetyczne.
Leczenie dychawicy polega głównie na chirurgicznym zwiększeniu przepływu powietrza podczas wysiłku. Należy jednak podkreślić, że choroba nie zostaje całkowicie wyleczona, a jedynie ogranicza się jej objawy, w szczególności nieprawidłowe szmery oddechowe.
Mechanizm i objawy wysiłkowe
W spoczynku, gdy zapotrzebowanie organizmu na tlen jest niewielkie, choroba może nie dawać wyraźnych objawów. Problem ujawnia się przede wszystkim podczas wysiłku, kiedy organizm potrzebuje większej ilości tlenu. Zwężone górne drogi oddechowe nie są w stanie zapewnić odpowiedniego przepływu powietrza, co prowadzi do upośledzenia przemian tlenowych w komórkach, a w konsekwencji może skutkować niewydolnością oddechową.
Lewostronne porażenie krtani najczęściej występuje u koni wysokich (powyżej 160 cm w kłębie), o atletycznej budowie ciała, z długą i silnie umięśnioną szyją. Z tego względu częściej dotyczy ogierów i wałachów, rzadziej klaczy.
Predyspozycje rasowe i wiekowe
Choroba występuje głównie u koni użytkowanych sportowo, takich jak:
- konie skokowe,
- konie wyścigowe,
- ogiery rozpłodowe.
Rzadko spotyka się ją u kuców, koni małych ras czy koni arabskich, choć możliwe są wyjątki. Uważa się, że dychawica jest chorobą „wieku młodzieńczego”.
- U koni pełnej krwi angielskiej może pojawić się już od kilku miesięcy do 4. roku życia.
- U innych ras najczęściej między 2. a 10. rokiem życia.
Wiele koni ma rozpoznaną dychawicę jeszcze przed ukończeniem 5 lat. Istnieją także predyspozycje rasowe – szczególnie narażone są konie ras takich jak Clydesdale czy Shire. Wśród koni sportowych choroba najczęściej dotyczy folblutów, koni wielkopolskich i hanowerskich. Przyjmuje się również, że nadmierny trening oraz nieodpowiednie warunki zootechniczne mogą sprzyjać rozwojowi choroby.
Możliwe przyczyny uszkodzenia nerwu krtaniowego wstecznego
Choć ponad 90% przypadków to dychawica idiopatyczna, do utraty przewodnictwa w nerwie mogą prowadzić również czynniki wtórne:
Uszkodzenia mechaniczne i stany zapalne
- Przypadkowe przecięcie nerwu podczas zabiegów chirurgicznych.
- Urazy szyi, zmiażdżenia tkanek, rany.
- Ropnie węzłów chłonnych zagardłowych.
- Odczyny po niewłaściwym podaniu leków drażniących.
- Perforacja przełyku.
- Grzybicze zapalenie worków powietrznych.
Inne czynniki patologiczne
- Zmiany nowotworowe, zaburzające przewodnictwo nerwowe.
- Choroby ośrodkowego układu nerwowego, prowadzące do dysfunkcji nerwu.
- Zatrucia preparatami fosforoorganicznymi lub metalami ciężkimi.
Należy jednak zaznaczyć, że powyższe przyczyny odpowiadają jedynie za niewielki odsetek przypadków. Duże znaczenie przypisuje się czynnikom genetycznym oraz predyspozycjom wynikającym z budowy ciała. Przez wiele lat za najbardziej prawdopodobną przyczynę uznawano różnice anatomiczne w przebiegu lewego i prawego nerwu – lewy nerw jest dłuższy i owija się wokół łuku aorty. Dawniej sądzono, że jego uszkodzenie może wynikać z pulsowania aorty, jednak obecnie teorie te nie są już uznawane za bezpośrednią przyczynę.
Diagnostyka i rozpoznanie
Pierwsze objawy najczęściej zauważa jeździec lub właściciel konia. Do najbardziej charakterystycznych należą:
- Świszczący szmer oddechowy (najczęściej na wdechu, o wysokiej częstotliwości).
- Niechęć do wysiłku i spadek wydolności.
- Szybkie męczenie się.
- Zmiana głosu konia podczas rżenia.
Metody badania
Rozpoznanie dychawicy opiera się na kilku elementach:
- Wywiad – analiza szmerów i wydolności.
- Badanie palpacyjne – ocena asymetrii umięśnienia krtani.
- Badanie wysiłkowe – obserwacja nasilenia szmerów podczas pracy.
- Endoskopia spoczynkowa – wstępna ocena krtani (jej brak nie wyklucza choroby).
- Endoskopia dynamiczna (na bieżni lub w terenie) – najbardziej miarodajna metoda diagnostyczna.
Metody leczenia chirurgicznego
Leczenie lewostronnego porażenia krtani jest wyłącznie chirurgiczne. Pomimo istnienia kilku technik, żadna z nich nie eliminuje choroby całkowicie. Najczęściej stosowane metody to:
- Laryngoplastyka (tzw. "tie-back"): Polega na trwałym, mechanicznym przywiązaniu sparaliżowanej chrząstki w pozycji otwartej za pomocą mocnych nici. Jest to standard u koni sportowych.
- Ventriculectomia i Cordectomia: Usunięcie fragmentu błony śluzowej kieszonki krtaniowej lub fałdu głosowego, co ma na celu usztywnienie krtani i redukcję szmeru.
Sam trening, wysiłek czy oczyszczanie płuc nie leczą przyczyny choroby. Decyzję o zabiegu zawsze podejmuje lekarz weterynarii, uwzględniając stopień porażenia oraz przeznaczenie konia.
Autor: Kinga Gancarz
Odkryj nasze produkty i zadbaj o zdrowie swojego konia już dziś! Sprawdź ofertę.
