Zołzy (łac. Streptococcus equi subspecies equi) należą do jednych z najlepiej znanych i najczęściej spotykanych chorób zakaźnych układu oddechowego u koni. Choć rzadko kończy się śmiercią, to znacząco pogarsza zdrowie zwierzęcia i potrafi sparaliżować funkcjonowanie całej stajni. Choroba jest bardzo zaraźliwa, dlatego wymaga szybkiego działania, zarówno w leczeniu, jak i w profilaktyce, aby uniknąć epidemii.
Zołzy przenoszą się drogą kropelkową i wziewną. Bakteria obecna jest w wydzielinie z nosa, ropniach, powiększonych węzłach chłonnych oraz na sprzęcie używanym przez konie (np. wiadra, poidła, szczotki). Do rozprzestrzeniania choroby szczególnie przyczyniają się transporty, zawody i inne miejsca, gdzie spotyka się wiele koni z różnych stajni. Bakteria, która wywołuje zołzy jest przystosowana do koni i nie przenosi się na inne gatunki zwierząt.
Zrozumieć zołzy - od objawów po skuteczną profilaktykę
Drogi zakażenia
Największe zagrożenie stanowią chore konie oraz bezobjawowi nosiciele wydalające zarazek wraz z wydzieliną z nosa lub ropni. Siewstwo zarazka zaczyna się 4-14 dni po zakażeniu a zazwyczaj 1-2 dni po wystąpieniu gorączki, a może zarażać nawet przez 4–6 tygodni od przebytej choroby. Czynnikiem, który sprzyja wystąpieniu choroby jest brak odporności, osłabienie organizmu wywołane np. przez stres, zakażenia wirusowe, znaczne zarobaczenie oraz nieodpowiednie warunki bytowe. Najczęściej ogniska choroby wybuchają, gdy do stajni wprowadzi się nowego konia–nosiciela bez odbycia kwarantanny.
Okres inkubacji i przebieg choroby
Choroba może przebiegać w różnych formach:
Łagodna postać - najczęściej występuje u koni które miały kontakt z patogenem a następnie doświadczyły spadku odporności. Częstym przykładem tu są konie starsze lub źrebięta. W takich przypadkach można zaobserwować ropny wypływ z nosa i niewielki wzrost temperatury ciała. Węzły chłonne mogą w okolicy głowy mogą być powiększone ale nie powinna się zbierać tam ropa.
.jpg)
Ostra postać - występuje u koni które nigdy wcześniej nie miały kontaktu z patogenem. Pojawia się gorączka, obfity ropny wypływ z nosa i oczu, bolesne obrzęki węzłów chłonnych szyi i głowy. Ropa zazwyczaj przybiera kremową lub żółtą barwę i jest bezzapachowa. Później dochodzi do obrzęku węzłów chłonnych w okolicy głowy i szyi, które stają się twarde i bolesne. Konie często stoją z wyciągniętą szyją, mają trudności z połykaniem i oddychaniem. Po pęknięciu ropni zwykle następuje szybka poprawa.
Złośliwa postać - najgroźniejsza. Ropnie tworzą się w różnych narządach nie tylko na obszarze szyi i głowy np. w krezce, wątrobie, nerkach, śledzionie lub mózgu. Objawy są bardzo zróżnicowane, w zależności od wielkości i umiejscowienia ropni – od kolek, przez wychudzenie i kulawizny, po nagłe padnięcia.
Przez 4-6 tygodni po ostrym zakażeniu konie są siewcami zarazka. Po przechorowaniu większość koni zyskuje długotrwałą odporność, choć niektóre pozostają bezobjawowymi nosicielami.
Możliwe powikłania:
- Wybrocznica – obrzęki, wybroczyny, zawały w narządach, martwica tkanek
- Uszkodzenie i rozpad mięśni szkieletowych w tym serca
- porażenie nerwu krtaniowego - problemy z oddychaniem i głosem
- choroby nerek, zapalenie wymienia i bezmleczność u klaczy
Nie każdy koń po chorobie doświadcza powikłań, ale zawsze istnieje takie ryzyko.
Rozpoznanie:
Zołzy rozpoznaje się głównie na podstawie objawów klinicznych oraz badań laboratoryjnych - wymaz z nosa, worków powietrznych, ropni. Bardzo pomocne są testy PCR, które wykrywają bakterie lub ich DNA w ciągu kilku godzin. Największym problemem jest odnalezienie koni–nosicieli, dlatego czasem trzeba przebadać całą stajnię, łącznie z endoskopią worków powietrznych.
Leczenie i postępowanie:
Odpowiednia opieka nad chorym zwierzęciem jest bardzo istotna:
- podawanie leków przeciwgorączkowych (NLPZ),
- miękka, łatwa do przełykania pasza,
- Można stosować miejscowo maści rozgrzewające,
- Często gdy ropnie sa już odpowiednio dojrzałe zaleca się nacięci ich i płukanie środkami odkażającymi ( trzeba pamiętać aby nacinać ropnie w suchym o twardym i łatwo zmywalnym podłożu pomieszczeniu aby dezynfekcja była jak najłatwiejsza ),
- W ciężkich przypadkach konie mogą potrzebować płynoterapii i karmienia przez sondę,
- W niektórych przypadkach odpowiednia będzie antybiotykoterapia aby zapobiec rozwojowi choroby,
- Przy wybrocznicy i innych powikłaniach na tle immunologicznym podaje się korytykosterydy.
Leczenie zawsze powinien prowadzić lekarz weterynarii – samodzielne działania mogą zaszkodzić.
Szczepienia
Większość koni po przechorowaniu nabywa odporność. Szczepionki stosowane w Europie podaje się podśluzówkowo (w górną wargę), ale działają one tylko 3–6 miesięcy i nie chronią całkowicie. U koni z wysokim poziomem przeciwciał szczepienie może być wręcz ryzykowne - może wywołać powikłania takie jak wybrocznica.
Postępowanie w trakcie wybuchu choroby
Każde powiększenie węzłów chłonnych w okolicy głowy u więcej niż jednego konia w stajni może sugerować zołzy. W takiej sytuacji zaleca się:
- Podzielić konie na trzy grupy:
- chore – z objawami,
- podejrzane – miały kontakt z chorymi,
- zdrowe – bez kontaktu z grupą zarażoną.
- Izolację obiektów oraz zwierząt wstrzymując ruch z i do stajni
- Używanie oddzielnego sprzętu, paszy i obsługi dla każdej grupy
- Codziennie mierzyć temperaturę koni podejrzanych i chorych
- Absolutne nie przenoszenie koni do grupy zdrowej
- Regularnie dezynfekować stajnię, poidła, żłoby i sprzęt
- Stosowanie odzieży ochronnej
- Nie użytkowanie pastwisk zwłaszcza przez konie z grupy chorej i podejrzanej
- Przy włączaniu nowych osobników ważne jest badanie przestrzeganie okresu kwarantanny
Takie działania nie gwarantują całkowitego bezpieczeństwa, ale znacząco ograniczają ryzyko rozprzestrzenienia choroby.
Zołzy to cały czas aktualny problem na całym świecie. Z uwagi na częste przemieszczanie się koni, ryzyko zakażenia jest wysokie. Nie ma szczepionki dającej pełną ochronę, dlatego kluczowe znaczenie ma szybkie wykrycie chorych i nosicieli. Warto więc przestrzegać kilku zasad aby ograniczyć ryzyko rozprzestrzeniania się tej niezwykle nieprzyjemniej dla konia choroby.
Aby dowiedzieć się jak wesprzeć odporność konia aby zminimalizować ryzyko zakażenia sprawdź nasz artykuł -> Jak wspierać odporność konia bez użycia leków?
Autor: Kinga Gancarz
Sprawdź dostępne suplementy i wybierz najlepsze rozwiązanie dla Twojego zwierzęcia!
